De verminkte Engel

Kunstwerk in brons ca. 110 cm hoog, beeldhouwer Marijke A.Deege

Dit beeld staat in mijn beeldentuin, de prijs is op aanvraag

via contact Unique Sculptures

die bij elke strofe

die hij hoorde van

de merel

zei

schat schat

en er kwamen weer

nieuwe merels merels

En bij elke jongen

die hij zag op de

fiets of lopend

dacht

en zei hij

beeld beeld

En die man

ben ik zelf.

Jan Hanlo

Net op de scheiding van onze haag maakten de oude merels hun nest in de heg van de buren. Het was een af en aan vliegen met bouwmaterialen tot het moment dat we geen takjes, stukjes plastic en mosjes in de geeloranje snavels voorbij zagen komen: er werd gebroed, om en om door pa en moe merel. We verboden de hond in de omgeving van het nest te blaffen, slechts toegestaan als een kat zich in de nabijheid van het nest vertoonde, maar dan nog zachtjes. Vogels hebben graag rust tijdens het broeden en wie niet! Na 12 dagen ( ze mochten eens een paar dagen te vroeg uit het ei zijn) liepen wij, ‘s morgens en laat in de middag met fototoestel naar de erfgrens. Hoorden we al gepiep? Maar het enige dat we zagen, was een argwanend mereloog dat ons onverbiddelijk terugwees.

Tot, na 6 maal voor niets voor merels nest te hebben gestaan, er de 7e keer geen streng mereloog ons op afstand hield; er lagen 4 snel ademende kale vogelvormsels met een enorm grote bek in het nest, die bij het bewegen van de takken hun magere nekjes in een hulpeloos gebaar omhoog brachten, de snavel wijd openend, wachtend op voedsel. We weerstonden de verleiding daar wat in te doen, vader en moeder merel weten als geen ander hun jongen van voedsel te voorzien.

Ze groeiden zonder problemen. De hond hield de kat weg en voor roofvogels was het nest van boven en opzij keurig verborgen. Totdat…op een snikhete dag de eigenaar van de heg het in zijn hoofd kreeg de scheiding van zijn tuin drastisch te snoeien. Had dit ouderpaar nu maar hun nest 5 takken verder onze kant op gebouwd dan was er niets aan de hand geweest. Nu wel, het bladerdak werd boven de nog kale kopjes van de jongen kompleet weggevaagd door een niets ontziende kettingzaag. Het hulpeloze gepiep en het oorverdovend panisch geratel van de ouden deed buurman inzien welke schade hij had aangericht. Wij kregen het nest met de jonge vogels.

We maakten een nieuwe omgeving voor hen onder een werkbank waarop we doorgaans bij goed weer buiten onze beelden hakten. Nu werd van poot tot poot onder het werkblad kippengaas gespannen, het nest werd tussen wat aangebrachte takken vastgezet, en in het kippengaas maakten we een gat waar net een volwassen merel door zou kunnen. En wat we hoopten, geschiedde: de merelouders kwamen hun jongen zelf voeren. Tot ze zo groot waren dat degene met de meeste bravour via de ruggen van de anderen zich naar de rand van het nest werkte en zo fladder hip hip op een tak  terecht kwam. Als er één mereljong over de rand van het nest is, vlieden er meer.  En  bij elke jonge merel die hij zag op de tak , dacht en zei hij: beeld, beeld. En die man was Marcus Ravenswaaij.

Het merelkroost

Het levensgrote bronzen beeld is niet meer in onze beeldentuin te bezichtigen, wel is nog één jonge bronzen merel op tak te leveren. Prijs op aanvraag.

Bij het speuren naar componisten die minimale muziek componeren, kwam ik ‘The Prayer of the Heart ‘tegen van de Britse componist John Tavener (1944). Ogenblikkelijk had deze minimale muziek op 15 minuten hartslag, een bronzen bastoon en het door Bjork in het Koptisch, Grieks en Engels gezongen gebed Lord Jesus Christ, son of God, has mercy on me, mij in de ban.Het raakt in de stromende klanktoon en de hartslag mijn bronzen beeld Kyrië Eleison.

Hoewel de bronzen beeldengroep altijd mijn geestelijk eigendom zal blijven, is het niet meer in mijn atelier aanwezig. Het werd nog niet af al aangekocht door een Kunstverzamelaar.
Met alle figuren op de helft van ware grootte uitgebeeld, werd dit een langgerekt beeld dat in één geheel werd geboetseerd. Het beeld werd in verschillende delen gegoten die later aan elkaar werden gelast.
Bekijk zelf mijn Kyrië Eleison en luister naar het muziekstuk van John Tavener geschreven voor de stem van Björk en het Brodsky kwartet.

In afwachting, brons ( 55X60 cm), beeldhouwer Marcus Ravenswaaij

Dit bronzen kunstwerk staat in mijn gallery/beeldentuin. De prijs krijgt u op aanvraag via het contactformulier van Unique Sculptures.

Laat ik het hier maar eerlijk  bekennen: je werk een titel meegeven is voor de kunstenaar soms heel lastig. Wanneer je begeestert bezig bent, denk je immers niet aan een titel. Pas wanneer het kunstwerk in brons is gegoten en je een plek in je atelier of tuin daarvoor hebt gevonden of wanneer het naar een expositie wordt gebracht, moet er een naambordje bij met titel, naam van de kunstenaar, het materiaal, de prijs. En soms staat er ook een jaartal bij, handig voor de kunsthistorici.

Deze vier naakten op een rij – en wat het naaktmodel betreft: ik heb er in maart j.l. een blog over geschreven- , kregen van de maker Marcus Ravenswaaij de titel ‘In afwachting’ mee. Een spannende titel, want waar wachten die vier op, waar hopen ze op?

Er is geen communicatie tussen de vier, ieder staat los van de ander, één heeft zich zelfs omgedraaid. De beeldhouwer heeft hen, zo lijkt het, ieder apart geboetseerd en bij elkaar gezet, zoals hij vond dat dit goed was. De verbintenis is een bronzen buis , die wat op een zware tak lijkt en waartegen zij leunen.

Heeft de kunstenaar hier misschien mee willen uitdrukken dat ieder van deze jongevrouwen een eigen schoonheid heeft, een eigen persoonlijkheid is die zonder angsten haar lichaam durft te tonen?

Dit is een krachtig beeld dat zich niet opdringt, maar in afwachting is van de reactie van de beschouwer.

In de pas-uit de pas, beeld in brons en natuursteen van Marijke A.Ravenswaaij-Deege

In de pas-uit de pas ( l. 60 cm en h. 37 cm) staat in mijn atelier/gallery, de prijs is op aanvraag via het contactformulier van Unique Sculptures

Wat vertelt dit  kunstwerk?

We zien vier mannen. Drie daarvan dansen, gedisciplineerd en zich concentrerend. Als exercerende soldaten houden ze afstand, niet te dicht op elkaar,  maar ook niet te ver van elkaar. Er is eenzelfde uitstraling tussen de drie, er is ook iets tussen die drie van wij horen bij elkaar. Zij dragen tegen zich aan, in de linker hand, een bal. De ballen komen uit een net dat ook wordt meegedragen. Het ziet er bij die drie zeer aangepast en strak geregisseerd uit.

Hoe anders de vierde man. Hij is uit de rij gestapt, zo lijkt het. In de handen draagt hij, bijna luchtig, zijn bal. In een vrije pas lacht hij om de granieten beweging van de andere drie.

Hij laat hen zien dat een bal er is om mee te spelen. Een bal vraagt om gegooid en gevangen te worden, om een schop tegen te geven, achteraan te hollen, te laten stuiteren en mee te jongleren. Met een bal kun je samen spelen. Een bal bij je houden, betekent dat je niet wilt spelen, je legt het spel lam.

Wat zegt dit beeld? Maak bewust de keuze om liefde, schoonheid, harmonie, plezier en spel in je leven te ervaren. Durf te gooien en te vangen.

ontwerp in brons ( 53 x 48 c,m) is  te koop,  zie  contactformulier Unique Sculptures

Het is een muur van eeuwenoude stenen op de binnenplaats van slot Loevestein waarop een groot bronzen reliëf van de hand van Marcus Ravenswaaij is bevestigd. Het spreekt over een verleden  ver in de geschiedenis van de Lage Landen. Een verleden van Bestanden en Opstanden, macht en gezag, tolerantie en intolerantie, vrijheid en gevangenzetting. En om heel precies te zijn, het reliëf spreekt over Hugo de Groot (1563-1645), de raadspensionaris van Rotterdam, die in een religieuze en politieke strijd terecht kwam. Een vergaand meningsverschil tussen twee professoren Arminius ( de rekkelijken) en Gomarus( de preciezen) deed hem samen met Rombout Hogerbeets, pensionaris van Leiden, bij decreet dat het rekkelijk standpunt verboodt, in 1619 in de gevangenis Slot Loevestein verdwijnen. Johan van Oldenbarneveld, landsavocaat en ook één van de rekkelijke leden van de Staten van Holland  en daarbij tegenstander van Pr. Maurits, werd na een schijnproces onthoofd.

Hugo groeide op in een patriciërsgezin, verkeerde zo veelvuldig in de omgeving van geleerden, kunstenaars en politici. Hij was een wonderkind, viel op door zijn intelligentie en kennis. Op 11-jarige leeftijd werd hij toegelaten tot de Universiteit van Leiden om rechten te studeren. Naast dat hij algemeen wordt beschouwd als de grondlegger van het Volkenrecht, is één van zijn meest bekende werken het Mare Librum, over het recht van de vrije zee.

In het reliëf  - het li. paneel – heeft de beeldhouwer de tegenstelling tussen de vrijheid waarover Hugo schreef en zijn gevangenneming prachtig weergegeven. Het statenlid van Holland wordt door de soldaat de Loevesteinse wentelende kasteeltrap naar zijn levenslange verblijf opgeduwd en boven in beeld vaart het schip met volle zeilen naar de bestemming waarheen de schipper het stuurt.

Tijdens zijn gevangenschap heeft hij de betrekkelijke vrijheid zijn vrouw en kinderen te mogen ontvangen. Zijn vrouw, Maria v. Reigersbergen, blijft bij hem in Loevestein, zo ook hun dienstmeisje Elsje v. Houweningen. Hugo schrijft en leest veel tijdens zijn gevangenschap. De boeken komen aan in een kist en gaan op dezelfde wijze en bij elke levering en weer ophalen,  wordt de inhoud van de kist door de bewakers gecontroleerd. Als er op den duur enige gemakzucht optreedt in het controleren, merkt zijn vrouw dat op, smeedt haar plan en betrekt Elsje in het complot: haar man zal in de boekenkist ontsnappen!

En Hugo de Groot ontsnapt ook op deze wijze uit zijn gevangenis. Slechts één boek neemt hij mee en legt daar zijn hoofd op: het Nieuwe Testament.

Op het re. paneel van het reliëf gaan de soldaten met hun gevangene-  ’die kist weegt dit keer wel heel zwaar’ – de wenteltrap weer af. Elsje, het dienstmeisje begeleidt de boekenkist. Geen benul hebben ze, die soldaten, dat zij hun belangrijke gevangene naar buiten brengen. ‘De vogel is gevlogen’, de vrijheid tegemoet. Het is het jaar 1621.

Hora ruit – de tijd snelt-, ook toen kennelijk al. Het was de lijfspreuk van Hugo de Groot.

Hij wordt in de kist over de Waal naar Gorinchem gebracht en afgeleverd bij Adriaan Daatselaer. Gorcum heeft zijn Hugo de Grootpoortje, een niet al te brede deur die toegang gaf tot het huis van  van Daatselaer. Hugo de Groot stapt daar uit zijn benauwde ruimte en vertrekt als metselaar verkleed naar Waalwijk dat nog tot het gebied van de aartshertog Alva behoorde.

Hoe ben ik tot schrijven gekomen?

Het is waarschijnlijk de drang om te vertellen. Ik behoor tot de categorie verhalenvertellers. Het zit in mijn bloed, mijn grootmoeder, van vaders zijde, was een verhalenvertelster. Zij deed dat graag en levendig over haar bewogen leven in Rotterdam, altijd met een serieuze boven- en humorvolle ondertoon, terwijl moeite en verdriet haar niet bespaard zijn gebleven.

Misschien waren die verhalen medicijn voor haar. Alle goede verhalenvertellers weten de genezende werking van het verhaal! Maar niet iedereen is de kunst machtig een verhaal te vertellen, heel zeker niet. Er zijn verhalen die nooit verder komen, de tijd kan verkeerd zijn gekozen, de plaats en het gezelschap en als het verhaal niet van binnenuit wordt beleefd, zal het de ziel niet raken en nooit genezend werken.

In het verhaal moet de hartenklop van het eigen leven hoorbaar zijn, het bloed moet krachtig stromen, zo gaat het verhaal leven. En natuurlijk is er dat geheim: de verhalenverteller wordt geboren!

Verhalen ontstaan vanuit een oorsprong, beeldend en met een natuurlijke, gezaghebbende wijze van vertellen waarnaar men luistert om niets te hoeven missen.

De verhalen van mijn grootmoeder waren boeiend van het begin tot het eind, zij wist spanning op te bouwen en zij koos het juiste tijdstip van vertellen, gaf zo de verhalen door in liefde en met wijsheid waarin haar levenskracht voelbaar was.

En zoals iedere verhalenverteller weet dat in de nieuwe generatie iemand zal zijn die de oude verhalen zal doorvertellen en nieuwe zal toevoegen, zo wist mijn grootmoeder dat ook.

Het verhaal is voor mij als een film vol beelden die ik in woorden een gestalte geef. Zo ontstond Chavah, het ontroerende verhaal over een liefde die niet kon maar toch werd.

De biografie over mijn in 2003 gestorven man ontstond anders, zeker ook uit een drang van binnenuit, maar nu moest zijn verhaal verder worden verteld. De geschiedenis van zijn leven, zijn werk. Hij was er zelf al aanbegonnen, maar zijn slopende ziekte verhinderde hem dat af te maken. Dit werd mijn opdracht.

Een heel forse taak die ik op me nam 3 jaar na zijn dood. Maar met een uitgebreid archief tot mijn beschikking en een boekvormgever van naam die me hielp het boek een fraai uiterlijk te geven, kon ik 5 jaar na zijn dood dit bijzondere oeuvreboek in de openbaarheid brengen. Ik hield de prijs bij de kostprijs van het boek om zo vele de gelegenheid te geven dit boek aan te schaffen.

Ongetwijfeld zal in de loop der tijd het bescheiden lijstje van boeken onder literatuur worden aangevuld met nieuwe titels van boeken, want beeldhouwen en schrijven, twee verschillende disciplines in de Kunst, ze horen bij mij.

Marijke A.Ravenswaaij Deege

Waarom zo’n vraag niet stellen? Ik prees de jongen, zei hem dat ik graag wilde vertellen waarom die beelden zonder kleding, dus naakt waren.

Als we het over naakt zullen hebben dan zal het ook over kleding moeten gaan. Wat betekent kleding voor ons?  Eén van onze eerste handelingen bij het opstaan is, ons aankleden. We bekijken onze dag en daarnaar kleden we ons: netjes, casual of vrije tijdskleding en in mijn geval ook atelierkleding, waar gipsspatters, klei-en wasvlekken op mogen zitten. Maar kleding doet meer:

• We beschermen ons lichaam tegen weersinvloeden met kleding, maar ook tegen vrijpostige bliken. We kunnen met onze kleding ook heel wat verbergen voor de buitenwereld.
• We willen met onze kleding iets van onszelf de ander  tonen. We willen laten zien wat onze status is, waar we  willen bijhoren. Niet te veel naakt, want dan verliezen we waarden en zouden we bespot kunnen worden.  Met onze kleding geven we ook tegelijkertijd aan waar we niet bij willen horen.
• We kennen het effect van kleding door kleur, vorm en merk. Stijl hebben betekent o.a. dat iemand zich weet te kleden, passend voor de gelegenheid, smaakvol. Voor onze kleding ontvangen we graag een complimentje. Willen we zelfvertrouwen uitstralen dan weten we dat boven- en onderkleding als een tweede huid om ons heen moet zitten, nergens moet schuren, irriteren of onzeker maken. En het dragen van merkkleding zou je ook slimmer maken aldus een onderzoek van communicatiewetenschappers van de VU.                                                  Als zeflvertrouwen en slimmigheid van onze kleding en het merk afhangt, ja hoe voelen en zijn we dan zonder kleding? De kleren mogen dan misschien de man maken, de mens maken ze nog steeds niet, daarvoor moet hij uit de kleren.

Zonder bedekking voelen de meeste van ons zich onzeker en kwetsbaar. Niets is er meer om achter weg te schuilen, alles is open en bloot te zien. Schaamte voor eigen lichaam, kritiek daarop te krijgen, taboes, het speelt allemaal mee.

Ons bloot geven? Nee, dat doen we ons liever niet, tenzij wij de ander volledig vertrouwen.

Uitbeelding van het menselijk lichaam

Aandacht in het uitbeelden van het menselijk lichaam is er van de prehistorie tot op heden geweest. De moedergodin met wanstaltige buik, borsten en billen als teken van vruchtbaarheid – de Venus van Willendorf en de Venus van Savignano zijn hiervan goede voorbeelden.

In de literatuur kunnen we teruggaan tot het eerste Bijbelverhaal van Adam en Eva, de dronken Noach in zijn naaktheid en  de badende Batsheba die door David wordt begluurd; het naakt-zijn  heeft hier verstrekkende gevolgen.

Het naakt als schoonheidsbegrip komt binnen vanaf ongeveer de 5e eeuw v. Chr. De Griekse kunstenaars beelden voornamelijk het mannelijk naakt uit; in hun visie was de man helemaal mens. Hun helden werden naakt uitgebeeld, waarbij de schoonheid van de vorm, maar ook de vervoering centraal stond. Mooie naakte musculaire jongenmannenlichamen stonden symbool voor het goddelijke, dat wat onsterfelijk is. Voor de Griekse goden en godinnen bestond wel een wisselende voorkeur van gekleed tot half gekleed en naakt.

Van de Grieken ging de Kunst naar de Romeinen, naakt kwam men veel tegen in erotische voorstellingen, de geslachtsdaad werd in vele variaties afgebeeld. In het museum van Napels is een geheim kabinet( Cabinetto Segreto) waar erotische Kunst en seks. symbolen  uit Pompeii en Herculaneum worden getoond en waar je slechts  in mag rondlopen als je boven de achtien jaar bent en daarvoor moet je bij de entree je paspoort laten zien en krijg je een bewijs mee dat je het kabinet mag betreden. Zonder dát  bewijs kom je er beslist niet in.   Er staat altijd wel een rij wachtende Italianen en toeristen.

In de Middeleeuwen zorgde de kerk ervoor dat Kunst een Christelijk jasje kreeg. Naakt kon ten dele,  het onderlijf  behoorde zeker niet gezien te worden, dat zou immers aanleiding kunnen zijn tot vleselijke lusten. Toch ontstaat later,  o.a. door de toenemende belangstelling voor de anatomie, ook bij de kerk belangstelling voor het naakt. Het waren dan wel martelaren en martelaressen, uitgebeeld in smartelijke houdingen. Zo kon men toch nog gesticht worden als men naar de uitbeelding keek.

In de Renaissance met namen als Michelangelo, Botticelli, Leonardo da Vinci, Raphaël ontdekte men opnieuw de schoonheid van het menselijk lichaam. Pikante bijzonderheid:  Michelangelo  hakte uit een groot rechthoekig blok marmer zijn David, een naakte jongeling naar het voorbeeld van de Griekse held, maar met een Bijbelse naam! De kerk van Rome was echter niet zo blij met al die naakten , vaak moesten de geslachtsdelen worden weggewerkt.                                                                                                                                                                                                             In het veranderende  cultuurpatroon werd het volumineuze naakt tot schoonheidsideaal. Wie kent niet het Rubensnaakt?  De beelden werden plastisch, ruimtelijk en steeds beweeglijker. De lichaamlijke schoonheid werd verheerlijkt. De kennis van de anatomie was sterk toegenomen, de verhoudingen klopten. De naakten zagen er natuurlijker en realistischer uit.

In de Barok wordt de mensfiguur met een persoonlijk karakter, heel levensecht met veel emotie uitgebeeld. Het naakt schilderen of beeldhouwen werd naast het landschap, het portret en het stilleven een zelfstandige kunstvorm.

Het mannelijk naakt verdween niet, maar de schoonheid van het vrouwelijk lichaam kreeg de voorkeur bij de kunstenaars. Nog een zeer puriteinse tijd, ongeveer aan het eind van de 19e eeuw,  zorgde ervoor dat naakt gekleed werd, hierna liet men zien dat ook schaamhaar tot de schoonheid van de vrouw behoort.

Het model

Kunstenaars maakten door alle tijden heen veelvuldig gebruik van een model, die voor de Kunst of voor betaling zich wilde uitkleden om zo in haar of zijn blootje voor een tekening, schilderij of beeld te poseren. Later is hier ook de fotografie bijgekomen. Hoe de kunstenaar dat naakt uitbeeldt, zal altijd vanuit het standpunt en de zelfexpressie van de kunstenaar zijn. Staand, zittend of liggend, met of zonder attributen, geschilderd in een omgeving of puur als naakt.  Soms in een groep, ook vaak alleen.  Niet ieder model is geschikt voor iedere kunstenaar om te poseren. Er zal een wisselwerking moeten ontstaan  door goede communicatie, wederzijds vertrouwen en bovenal moet de kunstenaar geïnspireerd worden door het model.

Marcus Ravenswaaij en het naakt.

Marcus Ravenswaaij liet het naakt in zijn beelden altijd meer dan alleen maar bloot zijn. Zie de website  www.uniquesculptures.nl. Een model was voor hem als een portret, een naaktportret dan wel, waarin hij veel kon weergeven. Hij hield van de anatomie en beheerste deze als geen ander. Hij werd geboeid door schoonheid en wat onder de lichaamsbedekking vandaan kwam, daar liet hij zich graag door verrassen.  Niet alleen het jeugdig dartele, waarvan hij altijd zei zo zuinig te moeten boetseren, maar evenzeer de rijpere volle schoonheid, waarvan  mooie ronde borstpartijen hem fascineerde. Men ziet  de tederheid en het respect in zijn werk, een ronding die zacht moet zijn, is ook zacht en een vorm die teer is, ziet er ook teer uit. De naakten van Marcus Ravenswaaij kunnen eerlijk, kwetsbaar en open genoemd worden.

De historische figuren met kleding

Werd in de Griekse en Romeinse kunst een hsitorische figuur nogal eens als een heroïsch naakt uitgebeeld, en zelfs Napoleon, Goethe, Beethoven en Victor Hugo staan naakt op een voetstuk, het wordt lastiger om b.v. Jacoba v. Beieren, Willem van Oranje, koningen of koninginnnen, Hugo de Groot of andere politieke kopstukken zonder kleding uit te beelden. Kleding is ook belangrijk  om een tijdsbeeld aan te geven. Maar… de figuur direct met kleding aan boetseren stuit op het probleem dat verhoudingen totaal zoek kunnen raken juist door die kleding. Het is beter om eerst de figuur naakt te vervaardigen om die daarna ‘aan te kleden’ ,  zo blijft het lichaam onder de kleding ook zichtbaar.

Beeldhouwers die wel figuratief werken, maar weinig weet hebben van antomie en verhoudingen van het menselijk lichaam, die niet weten hoe kleding om een lichaam valt,  gaan zo nogal eens de fout in met hun geklede beelden. Te grote hoofden en ledematen niet in verhouding. Een schrale troost: er zijn maar weinig beschouwers die de kennis hebben dit op te merken.

Dat is meteen een stelling die haar voor- en tegenstanders heeft. Hierover is  het nodige al  de wereld ingezonden, maar  er blijft nog steeds  veel over Kunst en vakmanschap  te zeggen.  Wel is het voorzichtig manoeuvreren,  want  spreken over  vakmanschap in de Kunst  is tegelijk het hebben over kwaliteit en dat  bergt  conflicten in zich.

Bij de tegenstanders  van vakmanschap vindt men veelal de mening dat kundigheid  in de Kunst meer op het voortbouwen op een traditie hoort, maar  minder of in het geheel niet bij vernieuwing  en het grensverleggende in de Kunst.  Het vakmanschap/ het  ambacht,  de taal van het materiaal, zou typisch bij de taakopvatting van de aan de traditie gebonden  kunstenaar horen.   Deze bewering is wat dubieus, want niet alle traditiegebonden kunstenaars bezitten een grote vakkennis  en niet alle vernieuwende Kunst ontbeert dit.

Bewegingen in de Kunst

Waarom toch  zou  vakmanschap een negatieve klank bij vernieuwende en grensverleggende Kunst hebben? Ook daar heeft men het over kwaliteit en hiervan behoort vakmanschap een  groot onderdeel uit te maken.  Of…….?

Het is nog niet zo lang geleden dat de kunstenaars en vormgevers  die  al hun aandacht op ideeën richtten,  voor wie het concept het belangrijkste was en  als hoogste gave van de muzen  de originaliteit  werd gezien,  de ambachtelijke technieken naar de zijlijn verplaatsten en niet verwonderlijk lagen daarbij  vooral de beeldhouwkunst ( de bronzen, de stenen en houten beelden) en de schilderkunst  behoorlijk onder vuur. Maar ook de beeldhouwers  probeerden nieuwe moderne materialen uit,  zoals b.v. polyester  of  zij pasten een andere vormentaal en hedendaagse thematiek toe. Bewegingen zullen er altijd in de Kunst  zijn van figuratief naar abstract en omgekeerd,  van kostbaar materiaal en arbeidsintensieve arbeid naar iets dat uit van alles en niets kan bestaan en ook dat andersom, maar…

Wat is kwaliteit in de Kunst?

Er zullen afwegingen moeten worden gemaakt als men over kwaliteit gaat spreken,  dat zeker, kwaliteit vraagt nu eenmaal een beoordeling.  Maar bij dat op waarde schatten wat de kunsten betreft, blijkt de discussie hierover nogal moeilijk te liggen en met name  bij de beeldende kunst.

Kwaliteitseisen zijn duidelijk voor  b.v. de zorg,  het medisch wetenschappelijk onderzoek, in  de melkveehouderij, in de landbouw, ons drinkwater,  in de  foodwereld, in de bouw , in het onderwijs, er zijn materialen van lage kwaliteit en van hoge, zoveel is er waar kwaliteit een absolute waarborg voor veilig en goed moet zijn en zelfs wordt er nu ook gesproken over  de kwaliteit van leven van mens en dier. Maar welke normen worden toegepast wanneer men het  in de Kunst over kwaliteit heeft?

Vooral als het over de beeldende kunst gaat  worden er  door kunsthistorici, kunstfilosofen, kunstsociologen,  kunstgoeroes,  kunstcritici,  kunstrecensenten,  kunstselecteurs, fondsdirecteuren, directeuren van musea en kunstambtenaren  heel veel zinnen gebruikt in rapporten, beleidsnota’s, adviezen en wat dies meer zij , met zo rijkelijk daarin grote woorden uitgestrooid dat de argeloze lezer of toehoorder  wel moet denken dat alles waarover gesproken wordt van een geweldige importantie is.  Maar  wordt men door deze woordenwolken  echt wijzer wat de kwaliteit betreft?

Wie is in staat aan te wijzen  en te motiveren welk werk wel of geen kwaliteit bezit?  Bij welk werk gaat op dat kunstenaarschap ook vakmanschap is? Kan dat op gezag, op autoriteit? Wat is de voorwaarde voor een goed  kunstenaarschap? Het  lijkt me in deze  voor de hand liggende vragen.

Voorwaarden voor goed kunstenaarschap

Belangrijk hierbij  is de overweging hoe integer de kunstenaar het  kunstwerk maakte.   Wanneer de kunstenaar zich in persona belangrijker vindt  dan het werk, en  opportunisme en hang naar de  snelle geldstroom duidelijk aanwezig zijn dan valt een stevige pijler onder goed kunstenaarschap weg.

Kennis  en inzicht , het beeldend vermogen , de intentie en het vakmanschap behoren met elkaar een nauwe  samenwerking  te hebben om de toets van een geslaagd kunstwerk te kunnen doorstaan. Maar er is meer,  de gevoelsinhoud  en  de zeggingskracht van een kunstwerk  staan hier niet los van en zeker niet voor de beschouwer.  Die gevoelsinhoud  en expressie  zijn moeilijk in punten uit te drukken, maar ze zijn wel in staat om bij de beschouwer een emotie los te maken. ‘Dit doet me wat’ wordt vaak gehoord bij de aankoop van één van de bronzen uit mijn atelier. De keus voor dat kunstwerk  is subjectief, het wordt  vaak met het hart gekozen, om dat wat het kunstwerk los maakt aan gevoelens.  De rationele keus is anders,  daarin hebben kennis en inzicht een sterkere rol  en hoe breder de kennis en dieper het inzicht hoe beter het vakmanschap wordt gezien, zij daarbij aangetekend dat enige kennis van het materiaal  daarbij beslist  is meegenomen.

De kwaliteitswaarde van een Kunstwerk wordt dus in hoge mate medebepaald  door de inhoud van het hoofd en het hart van degene die  voor het Kunstwerk staat!

Het  vakmanschap

zou de vaardigheid  en gedrevenheid genoemd kunnen worden om een hoog kwalitatief werk af te leveren.  Het weten waar men mee bezig is, het weten waar men het over heeft,  het vakmanschap dat meesterschap is.

Als het creatieve talent  een vruchtbare bodem  heeft, wordt het  juiste  gebruik van  gereedschappen geleerd, komt er  kennis van  materialen,  moeten  weerstanden van dat materiaal overwonnen worden, het struikelen, vallen  en opstaan proces in het ontdekken van de  mogelijkheden met dat materiaal.  Steeds dus weer dat proberen voor de kunstenaar, net zo lang tot vakmanschap een feit is.

Schoonheid vraagt soms om een foutje

Staat kunstenaarschap boven vakmanschap? In ieder geval staat het niet eronder, maar lege artis – alles volgens de regels van de kunst- ,  hoeft nog niet te betekenen dat er sprake is van een groots kunstwerk. Technische perfectie kan ook saai zijn, vondsten kunnen zover worden bijgeschaafd en gepolijst dat het  werk de ziel, de passie mist. Schoonheid vraagt soms  om een  foutje.
Kunstenaarschap is vakmanschap , is deze uitspraak waar?   O ja heel zeker.

Spirituele arrogantie

De  meest bezielde bron en de krachtigste stroom kunnen ophouden  wanneer de kunstenaar zichzelf als een bron van magie gaat beschouwen. Bij grote  talenten en zij die met een fluorescerende uitstraling mensen kunnen begeesteren leidt een opgezwollen ego  maar al te vaak tot spirituele hoogmoed,  een arrogantie die blind is voor eigen schaduwkanten.

Een zoetgevooisde stem fluistert: pak die vrucht toch. Het is niet waar dat je door hiervan te eten zult doodgaan. Integendeel je zult meer succes hebben, veel vrienden om je heen verzamelen,  je zult groter dan groot zijn, je zult een god  zijn.

Dat is een fantasie die alle creativiteit  tot stilstand  brengt. Het verwonderde kind is er niet meer, de sleutel van de voorraadkamer blijkt plotsklaps niet te vinden, de blik richt zich niet meer naar binnen, de concentratie is verloren. Het ego stapt in een gouden koets en de koetsier  weet  precies het tijdstip  van voorrijden: het moment dat de mens aan de grens van zijn kunnen staat en niet meer  weet  hoe die grens tegen negatieve invloeden te verdedigen .

Als de creatieve rivier ergens in haar loop is vervuild, afgeblokt, niet meer stroomt ,  sterft  het  spartelende , rijke leven erin en al het groen aan haar oevers wordt ziek en sterft, het  leven wordt niet meer gevoed.

Creatieve lethargie

Dit kan zomaar gebeuren  bij hen die zeggen dat zij als kind blij zongen of prachtig tekenden, een spel  verzonnen,  verhalen vertelden  of dansten tussen de bloemen in de wei,  heldenrollen vervulden, kastelen bouwden , in boomhutten speelden.

Ze doen het niet meer om welke reden dan ook, maar een goede reden hebben ze niet. Ze wuiven  het weg door te zeggen dat ze geen kind meer zijn,  dat zij een andere weg in het leven zijn gegaan,  ‘ik zou het niet meer kunnen’ wordt gehoord, de tijd ontbreekt me – en de weg van het leren is ook vaak lang en moeizaam – ,   het komt nogwel,  men zegt dat anderen beter zijn,  men heeft het over ‘  in de pas lopen ‘ en meegaandheid,  je neerleggen bij hoe anderen vinden dat je behoort te leven en soms is er angst om eigen kwetsbare ideeën te tonen:  ‘ik kan  genadeloos  worden afgemaakt!’

Ergens op de tijdlijn in hun leven  is het opgehouden, er is een soort  creatieve lethargie over hen gekomen.

De  afgesloten bron

Ernstig is het voor het kind, wanneer  al zijn spelfantasieën en behoeften  door zijn omgeving worden onderdrukt.   Wanneer iedere verbeelding  door onbegrip, ongeïnteresseerdheid of onbenul vroeg in de kiem wordt gesmoord,  raakt  het kind innerlijk  afgesloten van liefde.  Een flinterdunne façade blijft over,  waarmee het als volwassene  de wereld in zal moeten  gaan.  Dat leidt zeker tot een  crisis in zijn of haar verdere leven.

De vervuilde bron

Soms ook zijn we moe, gewoon heel  erg moe, hebben  te lang geprobeerd  aardig-aardig  te zijn voor iedereen,  ideeën borrelen niet naar boven, concentreren  gaat niet,  we organiseren niets meer , plannen  laten we wegwaaien, onze diepere gevoelens stoppen we weg,  we verstaan ons niet meer zo goed met onszelf, we dromen onze dromen niet meer,  we kloppen op de verkeerde  deur voor  liefde en aandacht, kiezen de verkeerde minnaar of minnares,  problemen worden niet opgelost,  we hollen van hot naar her, van afspraak naar afspraak,  deadlines  zijn  onze spoken, de tijd heerst over ons, het lijkt wel of we het leven door  matglas bekijken.   En voordat we het goed en wel beseffen is alle vuur gedoofd, is de stroom van onze creativiteit  dichtgeslibd en zitten we aan de antidepressiva, helemaal vergeten waar ons hart ligt en waar we zo stellig in geloven.

Het schoonmaken van de bron

Dan is het de hoogste tijd dat we ons vernieuwen en herstellen , weer bij ons roepen wat verloren ging,   ons opnieuw concentreren , onze energie zien terug te winnen door  misschien mensen uit de weg te gaan  die ons en onze talenten geen warm hart toedragen,   misschien moeten we ook  het nodige wegdoen  aan  gedachten, ideeën  of verkeerde gewoonten om  ruimte vrij te maken opnieuw geïnspireerd te worden.

En hoe het gebeurt weten we niet, inspiratie blijft  een mysterie,  maar we hebben ineens weer die sleutel van de deur van onze  schat- en voorraadkamer in handen!